Γράφει ο Χρίστος Τούμπουρος

Η βρύση αυτή είναι μια από τις πέντε που κατασκευάστηκαν το 1909 στην Άγναντα.
Τα έξοδα ήταν δωρεά του Αγναντιτη – ευεργέτη Αποστόλου Κωνσταντίνου ή Τουμπουροπούλου.

Παραθέτω δημοσίευμα της εποχής:12/12/1909 εφημερίδα ΣΚΡΙΠ
Άγναντα Νοέμβριος (ανταποκριτού μας)

«Προ τινων ημερών παρεδόθη υπό του εργολάβου Κωνσταντίνου Μασσιαλή εις την Κοινότητα Αγνάντων το κατασκευασθέν υδραγωγείον δαπάνη του κ. Αποστόλου Κωνσταντίνου ή Τουμπουρουπούλου.
Επί τη ευκαιρία ταύτη εγένετο αγιασμός εις την πλατείαν της συνοικίας η Παναγία εις την εκεί βρύσιν και εψάλη δοξολογία υπέρ της ευημερίας και πολυχρονιότητας του ευεργέτου κ. Αποστόλου Κωνσταντίνου ή Τουμπουρουπούλου και της οικογενείας αυτού.
Εις τον αγιασμόν παρέστησαν άπαντες οι ιερείς του χωρίου, το κοινοτικόν συμβούλιον, άπασαι αι ενταύθα αρχαί και πλήθος λαού.
Ο λαός των Αγνάντων και των περιχώρων ευγνωμωνών τον μέγαν ευεργέτην ιδιαιτέρως οι Αγναντίται πανηγυρίζουν υπερηφανευόμενοι δια τον μέγαν πατριώτην των.
Ο κύριος Απόστολος Κωνσταντίνος Τουμπουρόπουλος εγεννήθη εν Αγνάντη και εγκαταστάθη εις Buda Palaga Ρουμανίας από τριακονταετίας αποκτήσας δια της εργασίας του ικανήν περιουσίαν δεν έπαυσε δε ενθυμούμενος την ιδιαιτέραν αυτού πατρίδα τα Άγναντα ευεργετών εκείθεν συγγενείς και πατρτιώτας ποικιλοτρόπως.
Κατά το έτος 1904 εκαλλώπισεν δι εικόνων τον ιερόν ναόν «η Παναγία» προσενεγκών πεντήκοντα εικοσόφραγκα. Το δε 1908 επεσκέφθη διαφόρους πόλεις της Ελλάδος ως και την Άρταν πρωτεύουσαν του νομού Άρτης, εις ην υπάγονται τα Άγναντα η ιδιαιτέρα αυτού πατρίς την οποίαν επροίκισε με το ανωτέρω υδραγωγείον πρωτοφανούς κατασκευής δια τον Νομόν Άρτης καταναλώσας προς τούτο 13,500.
Την κατασκευήν του υδραγωγείου τούτου ανέλαβεν ο εξ Αγνάντων έντιμος και ρέκτης εργολάβος δημοσίων έργων Κωνσταντίνος Μασσιαλής, υπό την επίβλεψιν επιτροπής αποτελουμένης εκ των κ.κ. Βασιλείου Τούμπουρου δικολάβου και πρωτοξαδέλφου του ευεργέτου, Κ. Ευταξίου κτηματίου εξ Αγνάντων, Ιωάννου Ζάρα εμπόρου εξ Άρτης, Ιωάννου Γ. Μπανιά κτηματίου εκ Μελισσουργών και Γεωργίου Γούλα ιερέως εξ Αγνάντων.
Η κατασκευή του έργου ήρξατο τον Μάιον του 1909 πάρεδόθησαν δε εις χρήσιν τέσσερΙς βρύσες εις την συνοικίαν η Παναγία με άφθονον νερόν και διαυγές και με καλλιτεχνίαν των στηλών, επί του μετώπου των οποίων χρυσοίς γράμμασι επί μαρμαρίνης πλακός σημειούται το όνομα του ευεργέτου Απόστολος Κωνσταντίνου ή Τουμπουρόπουλος»

Το άρθρο Άγναντα: Οι βρύσες στην συνοικία της Παναγίας. εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Πάει και αυτή η εκλογική διαδικασία. Πέρασαν κιόλας τέσσερα χρόνια (δύο θητείες, 2017-19, 2019-21),που αποφασίζαμε ο υπογράφων, ο Βαγγέλης Κώστας και ο Ανδρέας Νάτσης να ασχοληθούμε με τα κοινά της Αδελφότητας Αγναντιτών Αθήνας. Θυμάμαι ένα τηλέφωνο του Βαγγέλη που μου ανέλυσε το πλάνο που είχε στο μυαλό του για να μπορέσουμε να το υλοποιήσουμε.

Ένα πλάνο το οποίο περιλάμβανε μια σειρά από στόχους και δράσεις. Το εγχείρημα της ενασχόλησης μου με τα κοινά ενός συλλόγου πάντα μου άρεσε. Η αγάπη μου για το χωριό ήταν ένα ακόμα κίνητρο για να μπορέσω και εγώ με την σειρά μου να δώσω ιδέες, για να μπορέσει η Αδελφότητα να αξιοποιήσει την βαρύτατη κληρονομιά που είχαν αφήσει οι προκάτοχοι. Τέσσερα χρόνια μετά και με πιο καθαρό μυαλό πια, μπορώ να πω ότι δεν μετάνιωσα επ΄ ουδενί που αποτελώ μέλος της οικογένειας της Αδελφότητας. Αυτό που ξεχωρίζει στην σημερινή Αδελφότητα είναι ένα πράγμα. Η αγάπη και η χημεία που υπάρχει με όλα τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, με την ταύτιση απόψεων στην συντριπτική πλειοψηφία να ξεπερνάει και το τελευταίο εμπόδιο το οποίο μπορεί να παρουσιαστεί.

Το οικογενειακό κλίμα που επικρατεί μεταξύ μας αποτυπώνεται ξεκάθαρα στην εικόνα που βγάζει προς τα έξω η Αδελφότητα Αγναντιτών Αθήνας, καθώς και σε όλα αυτά που υλοποιούμε χρόνο με τον χρόνο. Μια οικογένεια έχει και τις προστριβές της. Θα ήμουν ψεύτης, αν έλεγα ότι σε αυτά τα τέσσερα χρόνια δεν διαφωνήσαμε ή δεν ανέβηκαν κάποιοι τόνοι φωνής πιο ψηλά. Όμως, όταν μια οικογένεια είναι δεμένη και αγαπημένη, ξεπερνάει τις δυσκολίες και τις διαφωνίες και προχωράει μπροστά . Αυτό είναι το μεγάλο μυστικό της Αδελφότητας. Ότι μέσα σε αυτά τα τέσσερα χρόνια είμαστε μια γροθιά και μπορούμε να συμβαδίζουμε και στο τέλος με τον έναν ή με τον άλλον τρόπο να συμφωνούμε.

Μετά την ψήφο εμπιστοσύνης που πήραμε από τους συγχωριανούς μας, για ακόμα μια διετία, πλέον βάζουμε πλώρη για νέα πράγματα. Φρέσκες ιδέες, νέοι στόχοι και με μεγάλο «όπλο» πλέον, την αύξηση νέων και ικανών ανθρώπων στο Δ.Σ της Αδελφότητας, Τακτικών Μελών και Αναπληρωματικών. Αυτό είναι το νέο δυνατό χαρτί της Αδελφότητας Αγναντιτών Αθήνας που για την επόμενη διετία θα προσπαθήσει να αυξήσει την ήδη γεμάτη παραγωγικότητα της σε μια σειρά από δράσεις, δραστηριότητες, στόχους, παρότι η πανδημία του covid-19 δεν μας αφήνει πολλά περιθώρια και δυσκολεύει αρκετά το έργο.

Με «όπλο» την αισιοδοξία ότι η περιπέτεια που περνάμε θα περάσει κάποια στιγμή, ήδη καταρτίζουμε τα επόμενα σχέδιά μας με ορίζοντα το τέλος της διετίας που λογίζεται στο 2023. Το μεγαλύτερο εργαλείο της επικοινωνίας της Αδελφότητας αποτελεί η εφημερίδα που χρόνια τώρα είναι ο συνδετικός κρίκος των απανταχού Αγναντιτών. Στο κομμάτι της επικοινωνίας ήρθε να προστεθεί και η ανανεωμένη ιστοσελίδα που διευκολύνει ακόμα περισσότερο το έργο του συλλόγου.

Κύριο μέλημα της Αδελφότητας και σε αυτή την διετία, αποτελεί και η συνεργασία, που έχει τα τελευταία χρόνια και με τους τοπικούς φορείς του χωριού. Ο σύλλογος έχει αναπτύξει μια πιο στενή συνεργασία με τον Πολιτιστικό σύλλογο της Άγναντας, ενώ βρίσκεται σε διαρκή επικοινωνία τόσο με την Κοινότητα, όσο και με τον Δήμο Κεντρικών Τζουμέρκων. Η Αδελφότητα Αγναντιτών Αθήνας βρίσκεται σε ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας και με την Αδελφότητα Αγναντιτών Ιωαννίνων και είναι πάντα είναι ανοιχτή σε προτάσεις.
Το ταξίδι που ξεκινήσαμε το 2017 συνεχίζεται απρόσκοπτα με βασικό μας μότο την αγάπη για το χωριό μας.

Υ.Γ: Θέλω να συγχαρώ τα νέα μέλη της Αδελφότητας που εκλέχθηκαν και προστέθηκαν στην οικογένεια του συλλόγου. Χριστόφορος Ντερτιμάνης, Γιάννης Χριστοβασίλης, Αργύρης Κωστάκης και Αικατερίνη Κακοσίμου. Τέσσερα άφθαρτα πρόσωπα, ικανά για να προσθέσουν και αυτά το δικό τους λιθαράκι στην δράση της Αδελφότητας.

Το άρθρο Πλώρη για νέους στόχους η Αδελφότητα Αγναντιτών Αθήνας εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Οι Τζουμερκιώτες, ράτσα περήφανη και σκληροτράχηλη με ακονισμένο απ’ την τουρκική τυραννία εθνικό φρόνημα, εμψυχωμένοι από ένα ατίθασο πνεύμα ανεξαρτησίας με μια σκληρή εμφανή στα πάτρια ήθη και με το πείσμα δυνατότερο απ’ το σίδερο, τον χρόνο και το θάνατο, έκαναν δυναμικά την επαναστατική τους παρουσία στον ξεσηκωμό του Γένους μας, το 1821.

Οι Τούρκοι πάτησαν τα Τζουμερκοχώρια το 1449, δεκαοχτώ χρόνια μετά τα Γιάννενα. Αποτελούσαν πηγή εφοδιασμού και σύντομο δρόμο επικοινωνίας των Τούρκων από το ηπειρώτικο κέντρο, τα Γιάννενα, με Αιτωλοακαρνανία και Ανατολική Ελλάδα, μέσω Πλάκας, Τζουμερκοχωρίων, Ασπροποτάμου, Αγράφων και Μακρυνόρους. Από τα πρώτα χρόνια τα χωριά μας εμφανίστηκαν ανήσυχα και δυνατά επαναστατικά κέντρα, με ζωηρό πνεύμα και ασίγαστο πόθο απελευθέρωσης. Οι Τζουμερκιώτες εξόντωσαν τα τουρκικά αποσπάσματα και τους δερβεναγάδες κατά το διάβα τους απ’ τα Τζουμέρκα, γεγονός που ανάγκασε τον Σουλτάνο να τους παραχωρήσει αυτονομία, ιδρύοντας το έτος 1537 το “Αρματωλίκι των Τζουμέρκων”.Κατά την αληπασαϊκή θηριωδία, που λυμαίνονταν τα Τζουμέρκα βίαιες αλβανικές ληστρικές επιδρομές, που αφάνισαν, κατά μια ιστορική μαρτυρία 19 Τζουμερκοχώρια, αναγκάστηκαν να οργανώσουν τα δικά τους τους καπετανάτα, για αποτελεσματικότερη αντιμετώπισή τους. Έτσι η επανάσταση του 1821 βρήκε τα χωριά μας έτοιμα να προσφέρουν υπολογίσιμο και εμπειροπόλεμο δυναμικό στον αγώνα. Γι’ αυτό ο Χριστόφορος Περραιβός από το Σούλι σε επιστολή του τον Φεβρουάριο του 1817 προς τον τότε τσάρο της Ρωσίας Αλέξανδρο κατέτασσε τους Τζουμερκιώτες στις πολεμικότερες περιοχές της δυτικής Ελλάδας, με το αρχαίο μάλιστα όνομά τους “ΑΘΑΜΑΝΕΣ”. Ο δε Αθανάσιος Ψαλίδας τον Φεβρουάριο του 1823 έγραφε στον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο ότι “είναι μαθημένα καλά στο ντοφέκι τα Τζουμέρκα” και για την περιοχή (Νομό σήμερα) Άρτας ότι “στα χωριά είναι Έλληνες χριστιανοί, εις τον κάμπον δειλοί και εις τα βουνά πολεμικοί”.

Οι Αγναντίτες τον καιρό των μαχών στην Πλάκα και Άγναντα διέθεταν εμπειροπόλεμους και σκληρούς πολεμιστές, σύμφωνα με μια μαρτυρία, που θα αναφερθεί πιο κάτω. Η ιστορία πάντως δεν κατέγραψε ονόματα Αγναντιτών οπλαρχηγών ή καπετάνιων, ίσως δε και σημαντικότατα ιστορικά γεγονότα ώστε ο χρόνος να τα βυθίσει στη λησμονιά. Αναφέρεται ένας χωριανός με το όνομα Γιώργος Αγναντίτης έμπιστο και τίμιο παλληκάρι του καπετάνιου Μήτρου Κουτελίδα από τη Χόσεψη (Κυψέλη). Η έλλειψη ιστορικής καταγραφής της περιοχής μας έκανε τον λόγιο και ιστορικό, μελετητή Γιάννη Βλαχογιάννη να επαινέσει τον Γιάννη Μακρυγιάννη στην έκδοση των “ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΩΝ” του, για την αναφορά του στα γεγονότα Πλάκας και Αγνάντων χαρακτηρίζοντάς την “λίαν ενιδαφέρουσαν, ως μη επαρκώς γνωστής ούσης της εν Ηπείρω αρχής της επαναστάσεως”.

Στις αρχές του 1820 ο Σουλτάνος κήρυξε τον Αλή πασά των Ιωαννίνων “ένοχον καθοσίωσης” δηλ. αντάρτη και έστειλε ισχυρές τουρκικές δυνάμεις εναντίον του με τον Ισμαήλ Πασόμπεη πρώτα και αργότερα με περισσότερες τον πανούργο και ικανότατο Χουρσίτ, πασά της Τρίπολης. Οι δυνάμεις αυτές συνολικά ξεπέρασαν τις ογδόντα χιλιάδες και ο ηπειρωτικός χώρος βρέθηκε “πνιμένος όλος από Γιάννενα, Άρτα, Πρέβεζα, Σούλι, όλο αυτό το πλήθος τουρκιά και πασάδες κι όλο νέοι κουβαλιούνταν απ’ όλα τα μέρη της Τουρκιάς και Αρβανιτιάς…” (Μακρυγιάννης). Για να εξασφαλίσει ο Χουρσίτ τις μετακινήσεις του στρατού και του εφοδιασμού του, έστειλε στα περάσματα – διαβάσεις της Ηπείρου με την υπόλοιπη Ελλάδα ισχυρές φρουρές. Σημαντικότατη η διάβαση της Πλάκας Αράχθου, όπου έστειλε Αλβανούς με τον Βεκούτ Γαρδίκη και τέσσερις χιλιάδες Τούρκους με τον Τοπάλ Αλή πασά. Ήθελε με τη δύναμη αυτή να εκφοβίσει τους Τζουμερκιώτες και να αποθαρρύνει επαναστατικές κινήσεις τους Ο Μάρκος Μπότσαρης είχε περάσει στα Τζουμερκοχώρια να ενθαρρύνει τους κατοίκους και να συσκεφθεί με τον καπετάνιο των Τζουμέρκων Κουτελίδα και του Ραδοβυζίου Γώγο Μπακόλα, για τον έλεγχο των ηπειρωτικών διαβάσεων και αποκλεισμό κινήσεων και εφοδιασμού του Χουρσίτ. Κατά την επιστροφή του στο Σούλι, τον ακολούθησαν το Τζουμερκιώτικο σώμα με τους αδελφούς Μήτρο και Γιάννη Κουτελίδα, ο πιστός φίλος και συνεργάτης των Κουτελιδαίων, οπλαρχηγός Ράμιας Γιώργης Μήτσιος, οι Ακαρνάνες με τον Γιάννη Ράγκο, Ανδρέα Ίσκο κ.α. Στην Πλάκα επιτίθενται αιφνιδιαστικά στους Αλβανους του Γαρδίκη και στους Τούρκους του Τοπάλ Αλή τους πανικοβάλλουν και τους τρέπουν σε φυγή, σκοτώνοντας 200 Τούρκους. Έλληνες σκοτώθηκαν τέσσερις. Η μάχη αυτή στην Πλάκα έγινε 30 Ιουνίου 1821.

Η συντριβή και διάλυση της τουρκικής δύναμης στην Πλάκα έκανε τον Χουρσίτ θηρίο και να κινηθεί κεραυνοβόλα. Στέλνειπάλι στην Πλάκα τον Βεκούτ Γαρδίκη με τέσσερις χιλιάδες τώρα Αλβανούς και τον Τοπάλ Αλή με ενισχυμένο το ορδί του. Στέλνει από την Άρτα, μέσω Καλεντίνης – Ανεμορράχης – Ράμιας τον Αμπεκηρ Τζογαδόρο και Τσαρακτσή Μεχμέτ με ισχυρές δυνάμεις να χτυπήσουν από τα νώτα τους Έλληνες στην Πλάκα, όταν
επιτεθούν Γαρδίκης και Τοπάλ. Από την Άρτα στέλνει επίσης άλλο τμήμα με τον Ισμαήλ πασά μέσω Ξηροβουνίου και Δρίσκου στο Συρράκο – Καλαρρύτες, να καταπνίξει την επανάσταση εκεί και από Χρηστούς – Κτιστάδες – Ραφταναίους να κλείσει του Έλληνες στην Πλάκα. Η εκεί ελληνική δύναμη έφτανε τους 500 πολεμιστές, Τζουμερκιώτες με τον Γιαννούλη Κουτελίδα και, Σουλιώτες με τον Μάρκο. Στις 26 Ιουλίου 1821, φτάνουν στην Πλάκα και χτυπάνε τους Έλληνες με σφοδρότητα Γαρδίκης και Τοπάλ. Οι Έλληνες αμύνονται με πείσμα και κρατάνε γερά τις θέσεις τους όλη την ημέρα. Η μάχη ήταν σκληρή, στήθος με στήθος, αιματηρή και φονική καιγια τις δύο πλευρές. Την επομένη 27 Ιουλίου 1821 κατέφτασε το τμήμα από Συρράκο – Καλαρρύτες στην Πλάκα. Οι Έλληνες, σχεδόν κυκλωμένοι και ανάμεσα σε δύο δυνατές φωτιές, τραβιούνται στις ράχες πάνω από Τρεποκόζι– Παπούλια -Φράστα για ν’ αμυνθούν. Το άλλο τμήμα της Άρτας με Τζογαδόρο και Τσαρακτσή Αχμέτ αναγκάστηκε στη Ράμια να στραφεί εναντίον των ελληνικών φρουρών Αγνάντων και Καταρράκτη, οι οποίες του επιτέθηκαν και συντονισμένα και με ορμητικότητα, το έτρεψαν σε φυγή και το διέλυσαν. Οι Έλληνες της Πλάκας στο μεταξύ δεν μπόρεσαν να κρατήσουν τις θέσεις τους και υποχωρούν άτακτα προς Άγναντα και τ’ άλλα Τζουμερκοχώρια. Οι
τούρκοι μπαίνουν στην Άγναντα και έκλεισαν τους Αγναντίτες, περισσότερους από 800 στα ριζά του βουνού. Το χωριό μας λεηλατήθηκε, αρπάχτηκε “το βιό του κόσμου όλο” και πυρπολήθηκε. Έφτασε ωστόσο από το Πέτα ο Γώγος Μπακόλας με το σώμα του και μαζί με τις φρουρές Αγνάντων και Καταρράκτη τρέπουν σε φυγή τους Τούρκους και ο μεν Βεκούτ Γαρδίκης από Σγάρια και Φράστα, καταστρέφοντάς τα, επέστρεψε στην Πλάκα, ο δε Ισμαήλ πασάς τράπηκε προς Κτιστάδες και Μελισσουργούς, που λεηλάτησε και πυρπόλησε.

Οι Αγναντίτες στα ριζά του βουνού πολέμησαν, φαίνεται, πέντε μέρες, σύμφωνα με τη θύμηση που έγραψε τότε στο Πεντηκοστάριο ο καλόγηρος της Μονής Χρυσοσπηλιώτισσας Γουριανών (την αντέγραψα το 1959)και αναφέρει: “Έτος 1821 κάνω θύμηση τον καιρό του χαλασμού που οι Τούρκοι πήραν το βιό του κόσμου όλο και κλείστηκαν οι Αγναντίτες στο Βουνί εκεί πολέμησαν μέρες πέντε και τους έβγαλαν οι Σουλιώτες…”. Από τη θύμηση αυτή και τις γνώμες του Περραιβού και Ψαλίδα, προκύπτει ότι το σώμα των Αγναντιτών ήταν δυναμικό, εμπειροπόλεμο και ψυχωμένο, από δε τη φράση “το πάτησαν τούρκοι το Τζουμέρκο” φαίνεται ότι οι Τζουμερκιώτες ήταν καλοί και τολμηροί πολεμιστές και ότι οι Τούρκοι δεν ήταν εύκολο να πατήσουν τον τόπο τους. Επαληθεύθηκε και η προφητεία του Πατροκοσμά, που είχε πει κοιτάζοντας και ευλογώντας τα Τζουμέρκα :”Ευλογημένα τα βουνά αυτά, θα γλυτώσουν πολύ κόσμο”.

Τον δεύτερο χρόνο της επανάστασης (1822) ο Χουρσίτ, με ελεύθερο τον όγκο του στρατού του, μετά την εξόντωση του Αλή, στράφηκε εναντίον των επαναστατικών κέντρων και πρώτα των Σουλιωτών. Το πολεμικό συμβούλιο των Ελλήνων στο Πέτα στα τέλη Ιουνίου αποφάσισε να ενισχύσει την σφιχτά πολιορκημένη φρουρά στο Σούλι με1000 πολεμιστές και μέσω Πλάκας έφυγε μπροστά το τμήμα των Σουλιωτών με τον Μάρκο και ακολούθησαν των Τζουμερκιωτών με το Μήτρο Κουτελίδα, Ραδοβυζινών με Μήτρο Μπακόλα (αδερφό του Γώγου), Ακαρνάνων κ.ά. Ο Μάρκος στην Πλάκα αιφνιδιάζει και εξοντώνει την τουρκική φρουρά και στέλνει στα Κατσανοχώρια τον Κουτελίδα, τους Ακαρνάνες προς Βαρνάδες και ο ίδιος σπεύδει προς Καλέντζι, όπου αιφνιδιάζει και διαλύει 3.000 τούρκους ιππείς. Ο Κουτελίδας και οι Ακαρνάνες βρέθηκαν αντιμέτωποι με ισχυρές τουρκικές δυνάμεις, χτυπιούνται και αναγκάζονται να υποχωρήσουν με σοβαρές απώλειες. Επέστρεψαν όλοι στην Πλάκα. Στις 30 Ιουνίου 1822 πρωί όλες οι τουρκικές δυνάμεις, ενισχυμένες και με 800 Αλβανούς από την Άρτα, συνολικά εννιά χιλιάδες χτύπησαν τους Έλληνες στην Πλάκα. Αντιστέκονται με γενναιότητα και σθένος και κρατάνε τις θέσεις τους. Η μάχη άρχιζε να γέρνει υπέρ των Ελλήνων, όταν ξαφνικά νέα τουρκική δύναμη με τον Αχμέτ Βρυώνη ρίχνεται ανάμεσα στα ελληνικά τμήματα και οι Έλληνες βρέθηκαν ανάμεσα σε δύο πυρά. Η μάχη κράτησε ως το απόγευμα πεισματώδης, αιματηρή και φονική, με μεγάλες απώλειες και στις δύο πλευρές. Οι Έλληνες αναγκάστηκαν να υποχωρήσουν προς τα Τζουμερκοχώρια, για να επιστρέψουν στο Πέτα, όπου την επομένη (1 Ιουλίου) έφτασε και ο Μάρκος με τριανταδύο Σουλιώτες.

Η καταστροφή στην Πλάκα βύθισε στο πένθος τους Έλληνες, τα δε Τζουμερκοχώρια παραδόθηκαν ξανά στην τουρκική βουλιμία. Και ο καλόγηρος στο Μοναστήρι της Χρυσοσπηλιώτισσας ξανάγραψε στο Πεντηκοστάριο: “έτος 1822 κάνω θύμηση τον καιρόν οπού εβγήκε ο Μάρκος στην Πλάκα κι ανικήθηκε και γράφεται δια τους μεταγενεστέρους… τον ίδιον τον καιρόν τότες αρατίστηκαν ο κόσμος σμος οι Κατσάνοι… και πως δια το Μεσολόγγι και πέθαναν οι μισοί… και πέταξαν σαρμανίτσες με παιδιά στο Τζουμέρκο ψηλά…”.

Οι μάχες στην Πλάκα και Άγναντα και η διαχρονική αντίσταση των Τζουμερκοχωρίων βοήθησαν σημαντικά την επανάσταση και την εθνική μας αποκατάσταση, αναγκάζοντας τον Χουρσίτ, στα δυόμισι πρώτα κρίσιμα χρόνια (Γενάρης 1820– Ιούνιος 1822) να αποσπά δυνάμεις από την πολιορκία του Αλή για τα Τζουμερκοχώρια με αποτέλεσμα την παράταση της πολιορκίας, την καθήλωση των δυνάμεών του σ’ αυτήν περισσότερο χρόνο και την ελληνική επανάσταση να κατορθώσει να εξαπλωθεί, να οργανωθεί και να ανδρωθεί.

Το άρθρο ΟΙ ΜΑΧΕΣ ΠΛΑΚΑΣ ΚΑΙ ΑΓΝΑΝΤΩΝ 1821 ΚΑΙ 1822 εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Στο νεοσύστατο Ελληνικό Κράτος που απέκτησε οντότητα μετά την Επανάσταση του 1821 δεν συμπεριλήφθηκε η Ήπειρος. Τα σύνορα του κράτους έφταναν ως τη γέφυρα του Άννινου και τον ποταμό Αχελώο.

Οι Τζουμερκιώτες και Ραδοβυζινοί δεν ένιωσαν και δεν ανέπνευσαν ως το 1881 τον ζωογόνο αέρα της λευτεριάς και τον ανέπνεαν μπαρουτοκαπνισμένο. Δεν υπέστειλαν ούτε για μια στιγμή τη σημαία της επανάστασης και δεν έβαλαν τα όπλα τους στα ράφια. Συνέχιζαν με πατριωτικό πάθος τους απελευθερωτικούς αγώνες τους. Εξακολουθούσαν να ποτίζουν με το αίμα τους το δένδρο της ελευθερίας, άλλοτε κατά αυτοτελείς και ολιγομελείς ομάδες και άλλοτε, ενταγμένοι σε μεγαλύτερα επαναστατικά σώματα της περιοχής, μετείχαν σε οργανωμένες τοπικές εξεγέρσεις, όπως εκείνες των επαναστάσεων των ετών 1854, 1866 και 1878, για τις οποίες πλήρωσαν βαρύ τίμημα.

Η καταστροφή των περιοχών των Τζουμέρκων και των Ραδοβυζίων, κυρίως μετά την ατυχή επανάστασή τους το 1878, ευαισθητοποίησε τις τότε Μεγάλες Δυνάμεις οι οποίες έκαναν αλλεπάλληλες διαπραγματεύσεις με τους Τούρκους που κάθε φορά επιδίωκαν την τροποποίηση των συμφωνιών προς το συμφέρον τους. Η τελευταία και αποτελεσματική προσπάθειά τους κατέληξε στη συμφωνία της Κωνσταντινουπόλεως (24 Μαΐου 1881) που έγινε με πρωτοβουλία του Γλάδστωνα και του Βίσμαρκ, την οποία αποδέχθηκε η κυβέρνηση του Κουμουνδούρου. Με αυτή παραχωρήθηκε στην Ελλάδα η περιοχή της Άρτας, ως τον Άραχθο, και η Θεσσαλία (πλην της περιοχής Ελασσόνας).

Οι Τούρκοι το ξανασκέφτηκαν, μετάνιωσαν και άρχισαν να προωθούν δυνάμεις προς το Πέτα και τον Άννινο για να εμποδίσουν την είσοδο του ελληνικού στρατού στην Άρτα. Η επέμβαση των πρεσβευτών των Μ. Δυνάμεων ανάγκασε τον Τούρκο διοικητή της Άρτας Χατζή Εμίν Πασά να δρομολογήσει τις διαδικασίες εκκένωσης της πόλης. Ο δρόμος για την απελευθέρωση άνοιγε πλέον διάπλατα.

Στις 20 Ιουνίου οι κάτοικοι υποδέχονται με ενθουσιασμό στη γέφυρα Άρτας την επιτροπή οροθέτησης και επίβλεψης της παράδοσης της πόλης. Την αποτελούσαν εκπρόσωποι των Μ. Δυνάμεων, των Ελλήνων και των Τούρκων. Στην ελληνική αντιπροσωπεία συμμετείχαν οι στρατηγοί Σαπουτζάκης και Σκαρλάτος Σούτσος. Ο πρώτος επιστρέφει στην περιοχή Άννινου για να ετοιμάσει την είσοδο του στρατού, ενώ ο δεύτερος παραμένει στην πόλη για να παρίσταται στις διαδικασίες αποχώρησης των Τούρκων. Την παραμονή 23 Ιουνίου, ο στρατός μας μπαίνει στο Δημαριό και στη συνέχεια όλα τα τμήματα συγκεντρώνονται κοντά στο Κομπότι και με ενθουσιασμό παίρνουν το δρόμο για την Άρτα.

Την 24 Ιουνίου 1881 η Άρτα ελευθερώνεται. Όλοι οι κάτοικοι υποδέχονται το στρατό στην είσοδο της πόλης στο ύψος των Αγίων Θεοδώρων, όπου έστησαν αψίδα. Παρόντες στην υποδοχή ο δήμαρχο Αντωνόπουλος, ο Μητροπολίτης Σεραφείμ Ξενόπουλος με σύσσωμο τον κλήρο. Στις 4 μ.μ. εισέρχεται στην πόλη ο στρατός με επικεφαλής το στρατηγό Σκαρλάτο Σούτσο, ενώ η μουσική παιάνιζε νικητήρια εμβατήρια. Ο ενθουσιασμός του πλήθους είχε φτάσει στο κατακόρυφο. Ζητωκραυγές, χειροκροτήματα, κλάματα, αγκαλιές, φιλιά και ξέφρενοι πανηγυρισμοί ξεχύνονταν από το ανθρώπινο μελισσολόι!. Ο μητροπολίτης Σεραφείμ υποδεχόμενος το στρατηγό λέει: «Ευφράνθητε ουρανοί. Σαλπίσατε τα θεμέλια της γης, βοήσατε τα όρη ευφροσύνην». Ο στρατηγός απαντά: «Σεβασμιώτατε εν ονόματι της Α. Μ. του βασιλέως των Ελλήνων Γεωργίου του Α΄ καταλαμβάνω την Άρταν».

Ακολούθησε η προσφώνηση του δημάρχου Αντωνόπουλου που μεταξύ άλλων πανηγυρικών λόγων, παλλόμενος από πατριωτικό ενθουσιασμό, κατά την εφημερίδα «Θεσσαλική», είπε : «Τα δεσμά της δουλείας εθραύσθησαν. Η Άρτα, πόλις ιστορική, ρίπτεται ελευθέρα εις τας αγκάλας της μητρός. Εν Ηπείρω ο κατακτητής συνεσπειρώθει πλέον».

Το γεγονός της Απελευθέρωσης της Άρτας γιορτάστηκε και στην Αθήνα με φωταγωγίες και παρελάσεις. Στις 28 Ιουνίου έγινε μεγάλη δοξολογία εντός του φρουρίου της Άρτας για την επίσημη επισφράγιση της Απελευθέρωσης της πόλεως και της ανατολικά του Αράχθου περιοχής της (Τζουμέρκων και Ραδοβυζίων).

Αυθημερόν, μονάδες στρατού στάλθηκαν στα μεγάλα χωριά της περιοχής και από εκεί μικρές ομάδες Ελλήνων στρατιωτών ή χωροφυλάκων, μετέβαιναν σ’ όλα τα χωριά για να σηματοδοτήσουν με την παρουσία τους την ανάληψη της εξουσίας από το Ελληνικό Κράτος. Παντού οι κάτοικοι άφηναν τις δουλειές τους και έτρεχαν στις πλατείες να υποδεχθούν τους ελευθερωτές με ασταμάτητες κωδωνοκρουσίες, με ζητωκραυγές, με πανηγυρικούς τουφεκισμούς και με δοξολογίες. Οι πανηγυρισμοί των Τζουμερκιωτών δεν είχαν τελειωμό! Η Άρτα, τα Τζουμέρκα και τα Ραδοβύζια πανηγύριζαν την πολυπόθητη λευτεριά τους και έστελναν και στα χωριά της δυτικής (της δεξιάς) όχθης του Αράχθου το μήνυμα ότι η Ελλάδα και η λευτεριά ήταν δίπλα τους, τα άγγιζαν και δε θα αργούσαν να τα αγκαλιάσουν.

Όλη η Ελλάδα πανηγύριζε για τη λευτεριά μας. Όλοι οι Έλληνες ήθελαν να βρίσκονταν στην Άρτα εκείνες τις ημέρες της εθνικής έξαρσης.

Ο ποιητής Γ. Σουρής διερμηνεύοντας αυτή την πανελλήνια επιθυμία έγραφε το ποίημα:

ΑΧ ΤΙ ΚΡΙΜΑ
Πόσο τώρα μετανοιώνω που δεν είμαι στρατιώτης!
Αχ! Αν ήμουν και πάλι φανταράκι ζηλευτό,
θε να πήγαινα στην Άρτα παλληκάρι κι εγώ πρώτης
δίχως ναύλο να πληρώσω ούτε κάλπικο λεφτό.
Αχ τι κρίμα να μην είμαι φανταράκι σαν και πρώτα,
να περνώ ζωή και κότα!

Αυτή τη μεγάλη ημέρα για την Ελλάδα, για την Άρτα, για τα Τζουμέρκα και τα Ραδοβύζια την ξεχνάμε. Ο εορτασμός της Επετείου τώρα γίνεται μόνο στην πόλη της Άρτας. Τα πρώτα χρόνια μετά την Απελευθέρωση η Επέτειος εορταζόταν σε όλα τα μεγάλα χωριά, κυρίως σε εκείνα που είχαν την έδρα τους Στρατιωτικές Μονάδες, καθόσον ο Άραχθος μέχρι την 21 Φεβρουαρίου του 1913 καθόριζε τη συνοριακή γραμμή μεταξύ της ελεύθερης Ηπείρου και της κατεχόμενης από τους Τούρκους.

Η πρώτη Επέτειος (24 Ιουνίου 1882) της Απελευθέρωσης εορτάστηκε με λαμπρότητα στην Έδρα της Επαρχίας Τζουμέρκων, στα Άγναντα. Ο Διοικητής της φρουράς, σε ανάμνηση του μεγάλου για την περιοχή των Τζουμέρκων ιστορικού γεγονότος, φύτεψε στην κεντρική πλατεία των Αγνάντων έναν πλάτανο που φύτρωσε και θέριεψε, όπως θέριεψε και η ελευθερία μας, και ατενίζει με αισιοδοξία και την επόμενη χιλιετία*.

Οι Δήμοι Τζουμέρκων και Ραδοβυζίων, οι Τοπικές Κοινότητες και οι πάσης φύσεως Πολιτιστικοί Φορείς, θα προσφέρουν σημαντικές υπηρεσίες αν στα ετήσια προγράμματα των δραστηριοτήτων τους εντάξουν και τον εορτασμό της Επετείου της Απελευθέρωσης του τόπου μας. Γιορτές για τη φασουλάδα, την προβατίνα, την «μπλατσάρα» (χορτόπιτα),το τσίπουρο κτλ κάνουμε κάθε χρόνο. Ας κάνουμε κοντά σ’αυτές και μια ιστορική Επέτειο. Τη χρωστάμε σ’ αυτούς που έχυσαν το αίμα τους για την ελευθερία μας. Τη χρωστάμε στην ιστορική μνήμη.

Διαβάστε εδώ το άρθρο και ολόκληρο το 179ο Φύλλο της εφημερίδας ΑΓΝΑΝΤΑ ΑΡΤΑΣ: https://agnanta.com.gr/wp-content/uploads/2021/04/179_s.pdf

*Αυτός, λοιπόν, ο πλάτανος, που ταυτίστηκε με τη ζωή των Αγναντιτών, τελείωσει. Χτυπήθηκε από την ασθένεια των πλατάνων, “το μεταχρωματικό έλκος” και πλέον αποτελεί παρελθόν από το χωριό μας, Στη θέση του φυτεύτηκαν δύο νέοι πλάτανοι με σκοπό να θυμίζουν την επί 137χρόνια παρουσία του.

Το άρθρο ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΤΖΟΥΜΕΡΚΩΝ (24 ΙΟΥΝΙΟΥ 1881)- ΜΙΑ ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Βάσει του σύγχρονου ορισμού τους τα μουσεία ικανοποιούν μια ιδιαίτερη ανθρώπινη ανάγκη, τη δημιουργία ενός μόνιμου αρχείου για το πώς έζησαν οι άνθρωποι και τι πέτυχαν σε έναν αλληλεξαρτώμενο κόσμο. Μέσα σε αυτό το εννοιολογικό πλαίσιο τα μουσεία είναι χώροι στους οποίους οι άνθρωποι μπορούν να εξερευνήσουν τις προσωπικές τους πεποιθήσεις εν τω μέσω καθολικών αληθειών. Εν ολίγοις, μπορούν να επιδείξουν στο πλατύ κοινό πώς διαμόρφωσαν τα γεγονότα και οι πεποιθήσεις των ανθρώπων του παρελθόντος την εμπειρία του παρόντος.

Στον σύγχρονο κόσμο, το μουσείο παίζει έναν εκπαιδευτικό, ψυχαγωγικό, κοινωνικό, πολιτιστικό, ερευνητικό ρόλο. Το μουσείο λοιπόν εμφανίζεται ως κέντρο πληροφόρησης και επικοινωνίας, με τη βοήθεια της οποίας η κοινωνία έχει την ευκαιρία να ικανοποιήσει τις ανάγκες της στη διατήρηση και τη μετέπειτα χρήση αντικειμένων καθώς και στην διατήρηση της ιστορικής μνήμης και στη διάδοση της παράδοσης και της κουλτούρας του κάθε τόπου.

Στο σημείο αυτό όμως ας πάμε να γνωρίσουμε καλύτερα τους δύο αυτούς χώρους.

Το Λαογραφικό Μουσείο Τζουμέρκων.

Βρίσκεται στην τοπική κοινότητα Αγνάντων, έδρα του πρώην ομώνυμου Δήμου και πιο συγκεκριμένα στην πλατεία Κοιμήσεως της Θεοτόκου, παραπλεύρως του αντιστοίχου Ι.Ν.

Εδρεύει σε κτήριο που στέγαζε το παλαιό δημαρχείο. Ιδρύθηκε και οργανώθηκε από την Ιστορική και Λαογραφική Εταιρεία Τζουμέρκων, με σκοπό τη συλλογή, διάσωση, διατήρηση και έκθεση πάσης φύσεως λαογραφικού υλικού, το οποίο σχετίζεται με την πολιτιστική και πνευματική παράδοση των Τζουμέρκων, σύμφωνα με τους καταστατικούς στόχους της Εταιρείας. Το μουσείο εγκαινιάστηκε το 2009.

Στη μόνιμη έκθεσή του περιλαμβάνει περίπου 500 αντικείμενα. Το σύνολο των εκθεμάτων τοποθετούνται, χρονολογικά, στο 19ο και 20ο αι. και προέρχονται από δωρεές κατοίκων των Τζουμέρκων.

Πρόκειται για αντιπροσωπευτικά δείγματα του τζουμερκιώτικου πολιτισμού σε όλες τις εκφάνσεις του, όπως διαμορφώθηκε κατά τη διάρκεια του προ – βιομηχανικού τρόπου ζωής και παραγωγής π.χ. γεωργικά ή κτηνοτροφικά χρηστικά αντικείμενα, έργα και εργαλεία ξυλογλυπτικής, κεντητικής και υφαντικής, οικιακά σκεύη και οικοσκευές, παραδοσιακά μουσικά όργανα, φορεσιές και ενδύματα, καθώς και έργα αγγειοπλαστικής.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι μικρές ανεξάρτητες ενότητες με τα χαρακτηριστικά αντικείμενα ορισμένων επαγγελματιών π.χ. του ράπτη, του καφετζή, του μπαρμπέρη. Η συλλογή συμπληρώνεται με χειροποίητες μικρογραφίες με υδροκίνηση, που απεικονίζουν το συγκρότημα νερόμυλου, νεροτριβής και μαντανιών.

Το λαογραφικό μουσείο Τζουμέρκων καθοδηγεί τον επισκέπτη σε μια ευχάριστη και άμεση γνωριμία, χωρίς παραποίηση ή ωραιοποίηση, με την τοπική ιστορία, τον ιδιαίτερο πολιτισμό, την καθημερινή ζωή και τις ποικίλες παραδόσεις της περιοχής.

Τα εκθέματά του έχουν γίνει αντικείμενο μελέτης από ερευνητές, φοιτητές και μεταπτυχιακούς φοιτητές της λαογραφίας, ορισμένοι εκ των οποίων έχουν εκπονήσει και σχετικές εργασίες.

Πλησίον του κτηρίου του λαογραφικού μουσείο, σώζεται και είναι επισκέψιμο ένα παραδοσιακό συγκρότημα νερόμυλου – νεροτριβής.

Το λαογραφικό μουσείο Τζουμέρκων είναι προσβάσιμο με αυτοκίνητο. Παραπλεύρως του υπάρχει και ελεύθερος χώρος στάθμευσης. Βρίσκεται σε απόσταση περίπου 55 χλμ. τόσο από τα Ιωάννινα όσο και από την Άρτα. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό.

Λαογραφικό Μουσείο Τζουμέρκων

Πλατεία Κοιμήσεως της Θεοτόκου | 470 43 ΄Αγναντα | Δήμος Κεντρικών Τζουμέρκων – Περιφέρεια ΄Αρτας.

www.ilet.gr

Για πληροφορίες και επισκέψεις κατόπιν συνεννοήσεως

Κωνσταντίνα Χούμη : 6970373378

Μουσείο Νερόμυλου

Στο κέντρο του χωριού υπάρχει ο παλιός νερόμυλος-νεροτριβή όπου έπλεναν τα ρούχα του και έφτιαχναν αλέυρι, ο χώρος είναι επισκέψιμος, το μουσείο είναι περιποιημένο με αντικείμενα χρήσιμα της παλιάς εποχής από τη λαογραφική συλλογή του συγχωριανού μας Κώστα Λ. Μαυροπάνου. Ο νερόμυλος ακόμα και σήμερα τίθεται σε λειτουργία για όσους θέλουν να πλύνουν χαλιά και κουβέρτες. Υπεύθυνος του μουσείου είναι ο Κος Μαυροπάνος τηλ 6978397643.

Το άρθρο 18 Μαΐου Διεθνής Ημέρα Μουσείων: Το Λαογραφικό Μουσείου Τζουμέρκων της Ι.Λ.Ε.Τ και το Μουσείο Νερόμυλου στην Άγναντα εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Φέτος το Μάιο του 2007 συμπληρώθηκαν 110 χρόνια από τον ατυχή Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897. Πολλοί από εμάς τους ηλικιωμένους , όταν ήμασταν παιδιά, ακούγαμε τους παππούδες να διηγούνται την παληκαριά που επέδειξαν και τα κατορθώματα που έκαναν στο πόλεμο εκείνο και «μέναμε με το στόμα ανοιχτό» από θαυμασμό, υπερηφάνεια και καμάρι! Μεγαλώνοντας, όσοι από εμάς ήθελαν και θέλουν να αντιπαραβάλουν εκείνες τις αφηγήσεις με την επίσημη ιστορία ή έστω με άλλα ιδιωτικά γραπτά ντοκουμέντα προσπαθούσαν και προσπαθούν ατελέσφορα.

Έχουμε ξαναγράψει ότι οι ιστορικοί όλων των εποχών περνούσαν βιαστικά από την Ήπειρο, έριχναν μερικές φευγαλέες ματιές κατά τα βουνά μας, ζαλίζονταν από το ύψος τους και απέστρεφαν το πρόσωπο τους απ’ αυτά. Εξάλλου, και οι πρόγονοι μας Τζουμερκιώτες ούτε το χρόνο ούτε δυνατότητες και μέσα είχαν για να καταγράψουν τα γεγονότα της εποχής τους στα οποία οι ίδιοι είχαν πρωταγωνιστήσει. Έτσι οι πηγές πληροφοριών γύρω από τους αγώνες που έκαναν για την τιμή και την ελευθερία τους, περιορίζονται μόνο στις αφηγήσεις τους, από στόμα σε στόμα και με τον καιρό, έγιναν θρύλοι, χωρίς ιστορική τεκμηρίωση και χωρίς τοπική και χρονική αλληλουχία και συνοχή.

Προσπαθώντα προ ετών να γράψω κάτι για την συμμετοχή των Τζουμερκιωτών στον απερίσκεπτο εκείνον πόλεμο, που παραλίγο να φέρει στο τόπο μας την πριν από το 1881 βαρυχειμωνιά και το έρεβος της σκλαβιάς, δεν βρήκα σχεδόν τίποτα το σχετικό και αξιόλογο! Οι υπαίτιοι των εθνικών συμφορών, συνήθως βρίσκουν τροπούς και καλύπτουν τις αστοχίες, τις αποκοτιές και τις ευθύνες του. Καταχωνιάζουν τα γεγονότα που δεν θέλουν να θυμούνται και τα σκεπάζουν ερμητικά με την πλάκα της σιωπής!

Οι ελάχιστες πληροφορίες για τον πόλεμο εκείνο και για τον ηρωισμό των Τζουμερκιωτών που, έστω και ως θρύλοι, έφτασαν στις μέρες μας, πρέπει να καταγραφούν για να μείνουν και μετά από εμάς. Αφού οι Ιστορικοί δεν ασχολήθηκαν με την περιοχή μας, καλό είναι να διατηρήσουμε και να αξιοποιήσουμε εμείς ότι σχετικό έφτασε στα αυτιά μας. Ίσως έτσι κεντριστεί το ενδιαφέρον των ειδικών ερευνητών και μελετητών να αφουγκραστούν τους Θρύλους και να σκύψουν επάνω τους. Το αυτί τους, ίσως πιάσει και μερικούς ψίθυρους αλήθειας.

Ορμώμενος από τέτοιες σκέψεις και την παροιμία: «άμα δεν φτάνεις να ξυστείς, μη περιμένεις να σε ξύσουν άλλοι», ξεκίνησα από χρόνια να καταγράφω όσους θρύλους και παραδόσεις είχα ακούσει, θεωρώντας ότι έτσι αρχίζω να εξοφλώ με μικρές δόσεις το μεγάλο χρέος μου προς την πολύπαθη περιοχή των Τζουμέρκων, χρέος που βαρύνει όλους τους Τζουμερκιώτες και που ο καθένας μας, κατά τις δυνάμεις του, πρέπει σιγά- σιγά να το αποδίδει.

Έναν τέτοιο θρύλο θα προσπαθήσω να καταγράψω εδώ. Αποτελεί διασκευή παλιάς αφήγησης του παππού μου, από την πλευρά του πατέρα μου, που αναφέρεται σε μερικές άγνωστες πτυχές του πολέμου του 1897, οι οποίες εκτυλίχτηκαν στην περιοχή μας με πρωταγωνιστές του Τζουμερκιώτες. Την άκουσα για πρώτη φορά σαν παραμύθι από τον ίδιο, λίγο πριν πεθάνει, όταν συμπλήρωνα την πρώτη δεκαετία της ζωής μου. Την άκουγα όμως και πολύ συχνά αργότερα από τον πατέρα μου και τους θείους μου και την αφομοίωσα. Κάθε φορά που συναντιόνταν, μνημόνευαν ενώπιον των παιδιών τους την πατριωτική δράση των προγόνων τους, προβάλλοντας τις πράξεις τους σαν παραδείγματα ελευθεροσύνης και αγωνιστικότητας. Φρόντιζαν τότε οι παππούδες και ο γονείς, πλην των άλλων, και για τον εθνικό φρονηματισμό των απογόνων τους και σίγουρα η φροντίδα τους αυτή δεν πήγε χαμένη. Η μεγαλειώδης εθνική αντίσταση των Ελλήνων κατά των κατακτητών στα 1941-44, απ’ αυτό τον εθνικό φρονηματισμό ξεπήδησε. Αυτός, άλλωστε, ο ελληνικός πατριωτισμός, που έρχονταν από μακριά, έκανε τους παππούδες μας Τζουμερκιώτες να ξεσηκωθούν το 1897 κατά των Τούρκων κατακτητών που στραγγάλιζαν την ελευθερία των εκείθεν της δεξιάς όχθης αδελφών μας Ηπειρωτών, καθώς και των πέραν της Θεσσαλίας συμπατριωτών μας.

Γαλουχημένος με αυτές τις αξίες της ελευθερίας και του πατριωτισμού ο 26χρονος τότε παππούς μου, θιασώτης όπως όλοι σχεδόν οι Έλληνες της «Μεγάλης Ιδέας», της οποίας κύριος φορέας και εκφραστής της ήταν τότε η οργάνωση «Εθνική Εταιρεία», δεν μπορούσε να παραμείνει θεατής του μεγάλου εκείνου ξεσηκωμού.

Επιστρέφοντας το σούρουπο της 5ης Απριλίου 1897 από ένα πολύμηνο επαγγελματικό ταξίδι στην περιοχή της Στερεάς Ελλάδος και μπαίνοντας στα Άγναντα, οι γέροντες θαμώνες του καφενείου του Γ. Λιόντου τον αποπήραν: «Που είσαι εσύ, ρε Χρήστο; Δεν έμαθες ότι κηρύχτηκε πόλεμος και ότι όλοι οι νέοι, χωριανοί και κοντοχωριανοί μας, πήραν όπλα από το Δήμαρχο μας Σπ. Χριστογιώργο (από Ραφταναίους) και συγκεντρώθηκαν στην Πλάκα και αύριο μπονόρα – μπονόρα θα κάνουν μαζί με το στρατό μας γιουρούσι στην Πλάκα για να διώξουν την Τουρκιά» ;

Στο άκουσμα αυτής της είδησης τα αίματα του νεαρού ταξιδιώτη άναψαν. Τα λόγια των γερόντων τον έκαναν να ξεχάσει την κούραση από την 10ήμερη πεζοπορία του! Χωρίς δεύτερη σκέψη, άφησε τις λίγες αποσκευές του στο καφενείο, πήγε στο σπίτι του Δημάρχου για να πάρει οπλισμό και να λάβει οδηγίες. Ο Δήμαρχος τον δέχτηκε με χαρά. Μυημένος στην «Εθνική Εταιρεία» , ήταν εκφραστής του «Μεγαλοϊδεατισμού» στην παραμεθόρια τότε περιοχή μας και ανεπίσημος στρατολόγος εθελοντών μαχητών, τους οποίους προετοίμαζε για τον πόλεμο εναντίον των Τούρκων κατακτητών. Μάλιστα, η «Εθνική Εταιρεία» είχε βρει στο πρόσωπο του τον κατάλληλο διαχειριστή της αποθήκης οπλισμού που, εν αγνοία δήθεν των επίσημων κρατικών Αρχών, είχε δημιουργήσει στα Άγναντα, όπως και σε πολλές άλλες παραμεθόριες περιοχές.

Ο νεαρός εθελοντής αφού έλαβε οδηγίες και εξοπλίστηκε πλήρως έφυγε για την Πλάκα, χωρίς να περάσει από το σπίτι του για να δει τους δικούς του και κυριώς το δευτερότοκο γιό του που είχε γεννηθεί κατά την απουσία του. Τα μεσάνυχτα εντάχτηκε στους μάχιμους του τάγματος Αγνάντων , διοικητής του οποίου ήταν ένας Ταγματάρχης που ονομαζόταν Γιώτης.

Πριν ξημερώσει η επόμενη μέρα (6 Απριλίου 1897) η τουρκική φρουρά , με τις πρώτες τουφεκιές, εγκατέλειψε το φυλάκιο της στο δεξιό βάθρο της γέφυρας Πλάκας και συμπτύχθηκε προς τα Κατσανοχώρια. Το Τάγμα του Ελληνικού Στρατού, ενισχυμένο με εθελοντές Αγναντίτες, Καταρρακτινούς, Ραφτανίτες, Πραμαντιώτες, Μελισσουργιώτες και άλλους από τα άλλα χωριά των Δυτ. Τζουμέρκων, αλλά και από ένα αξιόμαχο τμήμα από το Σώμα Εθελοντών που είχε οργανώσει στη περιοχή του ο Βουργαρελιώτης Δήμαρχος (πρώην δάσκαλος) Γ. Οικονομίδης, ανέβηκαν στο Ξεροβούνι και κατευθύνθηκαν προς τα Πέντε Πηγάδια, όπου είχε συγκεντρωθεί και οχυρωθεί μεγάλη τουρκική δύναμη, αναμένοντας να αντιμετωπίσει εκέι την προέλαση των Ελλήνων από την Άρτα.

Στην περιοχή του Ξηροβουνίου έμεινε ένα μικρό τμήμα εθελοντών Τζουμερκιωτών για να επιτηρεί τις διαβάσεις από τα Κατσανοχώρια προς Πλάκα. Σ’αυτό προσκολλήθηκε και ο αποσταμένος από το πολυήμερο ταξίδι παππούς μου. Τις επόμενες ημέρες οι τούρκικες δυνάμεις ενισχύθηκαν, αναδιοργανώθηκαν και αντεπιτέθηκαν. Με υπέρτερες και καλά εκπαιδευμένες και εξοπλισμένες δυνάμεις επιτέθηκαν με σφοδρότητα. Τα άτακτα τμήματα των Ελλήνων υποχώρησαν σε όλα τα μέτωπα και παραλίγο τότε να καταληφθεί και η Άρτα. Η υπογραφή της κατάπαυσης των εχθροπραξιών στο Ιμαρέτ, που είχε επανακαταληφθεί από τους Τούρκους, δείχνει το μέγεθος του κινδύνου που αντιμετώπισε η πόλη της Άρτας.

Η δύναμη του Τάγματος Αγνάντων, μαζί με τους εθελοντές Τζουμερκιώτες, υποχώρησε σχεδόν άτακτα προς την Πλάκα. Μόνο η μικρή ομάδα που εξαρχής επιτηρούσε τις διαβάσεις του Ξηροβουνίου έδινε αψιμαχίες με σκοπό να καθυστερήσει την προέλαση των εχθρών, ώστε να προλάβουν οι Έλληνες να οργανώσουν την άμυνα τους στην αριστερή όχθη του Αράχθου, στις θέσεις που κατείχαν πριν από την έναρξη του πολέμου.

Το τελευταίο σημείο άμυνας του μικρού αυτού τμήματος ήταν οι βράχοι ανάμεσα από τους οποίους σήμερα περνά από το Μονολίθι (Βορδό) ο αμαξιτός δρόμος Ιωαννίνων- Πλάκας, λίγο πιο ψηλά από την εκκλησία του Αγ. Γεωργίου, δίπλα και δεξιά όπως βλέπουμε τη βρύση του «Σγαριώτη», από όπου περνούσε παλιά το δύσβατο μονοπάτι που, μέσω των απότομων γρεμών των «Ορσίδων» και της «Πλακανίδας», ένωνε τα Κατσανοχώρια (Καλέντζι) με τη γέφυρα Πλάκας.

Εκεί προβλήθηκε από τους λιγοστούς Τζουμερκιώτες οπισθοφύλακες σκληρή και πολύωρη αντίσταση. Όμως, ο κλοιός γύρω τους γινόταν όλο και πιο ασφυκτικός. Οι άντρες της ομάδας απαγκιστρώθηκαν από τις θέσεις τους λίγο πριν κλείσει και το τελευταίο σημείο διαφυγής τους. Ένας όμως από αυτούς, πού γενναίος πολεμιστής, που άκουγε στο όνομα Σγαριώτης, δεν άφηνε με τίποτα την θέση του, παρά την εντολή του επικεφαλής και τις επίμονες παροτρύνσεις των συμπολεμιστών του. Έμεινε εκεί στους βράχους πολεμώντας μόνος του! Τους θεωρούσε ιερούς και σαν τέτοιους δεν ήθελε να τους αφήσει να τουρκέψουν και πάλι. Η απόφαση του να παραμείνει εκεί και να χύσει το αίμα του σ’εκείνον τον κακοτράχαλο ήταν ακατανόητη για τους συμπολεμιστές. Ίσως εκεί δίπλα ήταν το σπίτι του, αν και το όνομα του δείχνει ότι οι οικογενειακές του ρίζες, μάλλον, ξεκινούσαν από τη Σγάρα Καταρράκτη. Ίσως να ήθελε να πάρει εκδίκηση για τα θύματα της οικογένειας του.

Τελικά αιμόφυρτος έπεσε στα χέρια των εχθρών. Βασανιζόμενος βάρβαρα μεταφέρθηκε σε ένα σπίτι δίπλα από την σημερινή βρύση, όπου είχε φτάσει ο Τούρκος Διοικητής. Εκεί τον ανέκριναν, τον τυράγνησαν απάνθρωπα και τελικά τον οδήγησαν στο ταμπούρι του, εκεί στους βράχους, όπου τον αποτελείωσαν γδέρνοντας τον ζωντανό!.. Οι κραυγές του από τους αβάσταχτους πόνους ακούγονταν καθαρά από την Πλάκα, το Μουχούστι και τα Βουνώρεια. Λέγεται ότι η διπλανή βρύση από τότε ονομάστηκε προς τιμήν του «βρύση του Σγαριώτη».

Οι άνδρες του Τάγματος Αγνάντων με τους εθελοντές Τζουμερκιώτες πρόλαβαν και οχυρώθηκαν στις αρχικές θέσεις τους, στην αριστερή όχθη του Αράχθου, στην οριογραμμή που όριζε ο ποταμός. Οι Τούρκοι δεν μπόρεσαν να διαβούν τον Άραχθο. Το ηθικό των Ελλήνων αναπτερώθηκε όταν πληροφορήθηκαν ότι από στιγμή σε στιγμή κατέφθανε σε ενίσχυση τους το μεγάλο τμήμα των Βουργαρελιωτών Εθελοντών υπό την ηγεσία Γ. Οικονομίδη, το οποίο όμως πριν φράσει στο σημείο της μάχης ειδοποιήθηκε να γυρίσει σπίτι και να κατευθυνθεί προς τη γέφυρα Κοράκου για να φράξει το δρόμο στα τούρκικα στρατεύματα που, αφού κυρίευσαν την Θεσσαλία και έφταναν στο Δομοκό, τμήματα τους κινήθηκαν και προς τις περιοχές των θεσσαλικών Αγράφων και του Ασπροποτάμου.

Από την άλλη μεριά, το μέτωπο Συρράκου έσπασε και η προέλαση των Τούρκων προς τα χωριά του ορεινού όγκου των Τζουμέρκων ήταν ακάθεκτη. Από όπου περνούσαν έσπερναν τον όλεθρο και την καταστροφή. Παραλίγο η ελληνική φρουρά της Πλάκας μεταξύ διασταυρούμενων πυρών του εχθρού, αφού οι Τούρκοι είχαν φτάσει στη Κουσοβίστα (Κτιστάδες) και σε λίγο θα τη χτυπούσαν από τα νώτα. Παροιμιώδης έμεινε η φράση «Τούρκοι στη Κουσοβίστα», που ακούγονταν σαν κραυγή αγωνίας και απόγνωσης από ράχη σε ράχη, από τα Άγναντα μέχρι την Πλάκα, για να ειδοποιηθούν οι υπερασπιστές της να λάβουν τα μέτρα τους.

Ευτυχώς που εκείνη την κρίσιμη μέρα έφτασε στους επιτιθέμενους Τούρκους η διαταγή να σταματήσουν τις εχθροπραξίες και οι εμπόλεμοι να επιστρέψουν στα σύνορα του 1881. Ήταν η 7 Μαΐου 1897, ημέρα που σταμάτησε η προέλαση των Τούρκων σε όλα τα μέτωπα και αποφεύχθηκε η ολοκληρωτική καταστροφή χάρη στη μεσολάβηση των τότε μεγάλων δυνάμεων και κυρίως του Αυτοκράτορα της Ρωσίας Νικόλαου Β’ προς τον Σουλτάνο.

Όμως, οι Τζουμερκιώτες, όπως και όλοι οι Έλληνες, μετρούσαν τους νεκρούς, τους τραυματίες και τις μεγάλες υλικές καταστροφές. Μετρούσαν και την θλίψη και την απογοήτευση τους που τους προξένησε η ατυχής εκείνη εθνική εξόρμυση!.. Αλλά και οι απόγονοι τους, που τότε ήταν αγέννητοι, πλήρωναν για πολλά πολλά χρόνια για να εξοφλήσουν τις υπέρογκες πολεμικές αποζημιώσεις που υποχρεώθηκε η πτωχή Ελλάδα να καταβάλει στη Τουρκία. Πλήρωνα και για να εξοφλήσουν τα τοκοχρεολύσια των θαλασσοδανείων που αναγκάστηκε να συνάψει η Ελλάδα για να ανταποκριθεί στα οικονομικά βάρη που τις φόρτωσαν οι κουφιοκεφαλάκηδες ηγέτες της που, επαρμένοι από τη ψευδαίσθηση του μικρομέγαλου, έκανα την αποκοτιά τους.

Δημοσιοποιώντας την άγνωστη αυτή Τζουμερκιώτικη πτυχή του ατυχούς εκείνου πολέμου με πρωταγωνιστές τους παππούδες μας, ελπίζω να παρακινήσω και άλλους συντοπίτες μας να καταγράψουν και να δημοσιοποιήσουν παρόμοιους θρύλους που αναφέρονται στους αγώνες και στην ιστορική διαδρομή των Τζουμερκιωτών. Ίσως έτσι παρακινηθούν και οι Ιστορικοί να ασχοληθούν κάποτε και με την περιοχή μας και με τους αγώνες των ανθρώπων της. Ας βάλουν στην θέση των δικών μας θρύλων, την ιστορικά αποδεδειγμένη αλήθεια, αν και τώρα τελευταία κματάφεραν να κλονίσουν την πίστη μας προς όσα γράφει η λεγόμενη η επίσημη Ιστορία. Φαίνεται πως άρχισε να γράφεται και αυτή κατά παραγγελία.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟ ΤΟ ΑΡΘΡΟ ΚΑΘΩΣ ΚΑΙ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΥΠ’ ΑΡΙΘΜ 161 ΦΥΛΛΟ ΤΗΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑΣ ”ΑΓΝΑΝΤΑ ΑΡΤΑΣ” ΣΤΟ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΥΝΔΕΣΜΟ:https://agnanta.com.gr/wp-content/uploads/2021/04/161_s.pdf

Το άρθρο ΟΙ ΤΖΟΥΜΕΡΚΙΩΤΕΣ ΣΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1897- Μεταξύ Θρύλου και Ιστορίας εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Ήταν μια κίνηση πρωτοπόρα για την εποχή εκείνη, καθώς εκτός το «βαρύ» χαρτί που αποτελεί για την Αδελφότητα η εφημερίδα, θα είχε στα χέρια της και μια ιστοσελίδα που θα μπορούσε να χαράξει την δική της διαδρομή στο διαδίκτυο. Από το 2009 μέχρι και σήμερα πολλές φορές ακούστηκε από τα χείλη αρκετών να αναβαθμιστεί με ακόμα πιο πλούσιο υλικό και θεματολογία η υπάρχουσα ιστοσελίδα. Έκτοτε κύλησε αρκετό νερό στο αυλάκι, ώσπου το τελευταίο διάστημα η συντακτική ομάδα της Αδελφότητας έχει σηκώσει μανίκια και δουλεύει αρκετές ώρες για να παρουσιαστεί σε λίγο καιρό, η νέα ανανεωμένη ιστοσελίδα της Αδελφότητας που μαζί με την εφημερίδα θα αποτελέσει την ενημέρωση όλων των απανταχού Αγναντιτών.

Η ιστοσελίδα μπορεί βρίσκεται υπό την σκέπη του συλλόγου, καθώς την διαχείριση της θα την αναλάβει η συντακτική ομάδα της εφημερίδας, ωστόσο η ιστοσελίδα αυτή θα είναι όλων των Αγναντιτών σε κάθε γωνία του πλανήτη, όπου κι αν βρίσκονται. Ο συγκεκριμένος διαδικτυακός ιστότοπος θα αποτελέσει το πεδίο συνάντησης των συγχωριανών μας στο διαδίκτυο, δίνοντας έτσι την ευκαιρία όλες οι απόψεις, οι σκέψεις, οι προβληματισμοί να διαβάζονται και ηλεκτρονικά.
Από το 2017 που ψηφιστήκαμε από του χωριανούς μας για να αναλάβουμε τις τύχες της Αδελφότητας, είχαμε θέσει σαν στόχο την ανανέωση της λειτουργίας του συλλόγου σε όλα τα επίπεδα και δη στο κομμάτι που άπτεται η ενημέρωση. Ξεκινήσαμε με την ολοκληρωτική αλλαγή της εφημερίδας, τόσο στην εξωτερική εμφάνιση, όσο και στο περιεχομενό της. Εργαστήκαμε αρκετά για να προχωρήσουμε σε πλήρη ανανέωση του έντυπου τύπου του συλλόγου.

Το καταφέραμε με δουλειά, κέφι και μπόλικη αγάπη για το χωριό. Επόμενος στόχος μας ήταν η πλήρης ανανέωση της ιστοσελίδας. Το ήδη υπάρχον υλικό μαζί με το φρέσκο που έρχεται θα δέσει την ιστοσελίδα και αναμένεται να φέρει στις οθόνες μας ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα.

Θα είναι μια ιστοσελίδα που θα έχει πολλές και διαφορετικές ενότητες, ενημέρωση για το χωριό μας, τις δράσεις της Αδελφότητας, την ιστορία του χωριού, τα αξιοθέατα, συνεντεύξεις, αφιερώματα, ποιήματα, λαογραφικά κείμενα, αρθρογραφίες, απόψεις, αθλητικά. Θα είναι μια ιστοσελίδα που ο κάθε Αγναντίτης θα νιώθει υπερήφανος για τον τόπο του και θα αποτελέσει γι αυτόν την καλύτερη συντροφιά του στο διαδίκτυο. Εφημερίδα και ιστοσελίδα θα είναι οι συνδετικοί κρίκοι της Αδελφότητας, δίνοντας το βήμα σε κάθε συγχωριανό μας να εκφράσει τα συναισθήματα του.

Η ιστοσελίδα του συλλόγου μπήκε σε νέα εποχή και είναι πλέον γεγονός. Σε μια εποχή που είναι απόλυτα εναρμονισμένη με τις ανάγκες του διαδικτύου και της νέας τεχνολογίας. Είμαστε αισιόδοξοι ότι το αποτέλεσμα θα μας αρέσει και φυσικά θα σας αρέσει και θα αγκαλιάσετε τη νέα προσπάθεια, όπως ακριβώς έχει γίνει όλα αυτά τα χρόνια με την έκδοση της εφημερίδας.

Το άρθρο Η ιστοσελίδα της Αδελφότητας σε νέα εποχή!! εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Η μνήμη είναι μια χαοτική δύναμη που εγκλωβίζει όσα θέλει και τα απελευθερώνει, όταν και εάν θέλει. Όσα χρόνια κι αν περάσουν «η μνήμη θα κάνει τη δουλειά της». Έτσι, τώρα με την αναβάθμιση του ιστότοπου της Αδελφότητας, η μνήμη μου με πήγε πίσω, πολύ πίσω∙ σαράντα τέσσερα ολόκληρα χρόνια. Άλλες φυσικά οι συνθήκες, άλλα τα μέσα κι άλλες οι απαντοχές. 1977. Μια Αδελφότητα Αγναντιτών πρωτοπορούσα στον αποδημικό Ηπειρώτικο χώρο. Και τότε γνωρίζαμε καλά πως η επικοινωνία είναι για τις σχέσεις των ανθρώπων ό,τι ακριβώς είναι η αναπνοή για τη διατήρηση της ζωής. Αναλογικά και για κάθε σωματείο, πολύ περισσότερο για την Αδελφότητα Αγναντιτών που τη λειτουργία της καθόριζαν έντονα «χωριανικές»-στενές σχέσεις. Αυτή η άποψη κυριάρχησε σ’ όλα τα μέλη του ΔΣ της Αδελφότητας και εκδώσαμε την εφημερίδα μας «Τα Άγναντα Άρτας». Η εφημερίδα πήρε το δρόμο της, προσέφερε και προσφέρει. Και χαίρω περισσότερο που διαπιστώνω πως και το σημερινό ΔΣ της Αδελφότητας, όλα τα μέλη τα συνδέει ο αδιάσπαστος δεσμός που ονομάζεται, η Άγναντα, το χωριό μας!
Η αναβάθμιση του ιστότοπου της Αδελφότητάς μας είναι ένα έργο ουσίας και γνωρίζω πολύ καλά την προσπάθεια και το μεράκι όλων των μελών. Αγναντίτικο πάθος θα το έλεγα. Μεγάλη η προσφορά. Έτσι για να τονώσουμε τον σύνδεσμό μας με το χωριό και τους χωριανούς και να μην απιθώσουμε στη λήθη, παράδοση, πολιτισμό και Αγναντίτικο ήθος.
Παράλληλα πιστεύω πως η Άγναντα έχει ένα σοβαρό πνευματικό δυναμικό. Υπό την άποψη αυτή νομίζω πως όλοι πρέπει να συστρατευθούν σ’ αυτή την προσπάθεια.
Η περαιτέρω καταγραφή της ιστορίας του χωριού μας.
Η ανάδειξη της φυσικής ομορφιάς.
Η προσφορά της Άγναντας στον Τζουμερκιώτικο πολιτισμό.
Όλα αυτά συνθέτουν το καθήκον μας και πρέπει να καθοδηγούν τη σκέψη και τη δράση μας.
Τα παιδιά μάς περιμένουν, προσδοκούν στη βοήθειά μας.
Κι αυτό είναι το ευχάριστο!

Το άρθρο Μνήμη εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.

Διακόσια ολόκλη-ρα χρόνια από την Επανάσταση, από τότε που οι Έλλη-νες άδραξαν τα όπλα και κήρυξαν «την Πολιτικήν αυτού (Έθνους) Ύπαρξιν και Ανεξαρτησίαν».(1) Διακόσια χρόνια και η μνήμη, η χαοτική αυτή δύναμη καίει -«άκαυτη βάτος»- και συνδαυλίζεται από την εκπλήρωση του χρέους μας έναντι των προγόνων – επαναστατών. Γιατί μας ελευθέρωσαν.

Το προσάναμμα το κρατούν με την προσφορά τους, διαχρονικά, τόσοι ήρωες και διδάχοι της εθνικής αξιοπρέπειας. Κι όσο κι αν το δίκιο συ-νταυτίζεται με την ανωνυμία, με τον αγώνα δη-λαδή του λαού, είναι και αυτοί που στέκουν ως «ακρογωνιαίοι λίθοι», συντάσσουν και διατηρούν την εθνική διάρκεια και προκοπή του ελληνικού έθνους. Ρήγας Φεραίος – Βελεστινλής.

Ο άνθρωπος που με τις ιδέες και τα οράματά του σκόρ-πισε τη φλόγα της επανάστασης σε όλους τους Βαλκάνιους. Ο ήρωας, ο κοινωνικός επαναστάτης που στάθηκε ο πρώτος μεγαλομάρτυρας του αγώ-να συγκεντρώνοντας στο πρόσωπό του το μίσος όλης της ευρωπαϊκής αντίδρασης, αλλά και την ευγνωμοσύνη κάθε ελεύθερου Βαλκάνιου.Ο Καραϊσκάκης, «το παιδί της καλογριάς», ο στρατηγός Κολοκοτρώνης, ο Αθανάσιος Διάκος, ο Μπακόλας και τόσοι άλλοι ήρωες και μάρτυρες του αγώνα.

Τόποι εθνικοί ποτισμένοι με το αίμα των αγωνιστών, με το πάθος και τον καημό του επαναστατημένου, για μια πατρίδα ελεύθερη, για μια Ελλάδα ανεξάρτητη. Και πάνω απ’ όλους και απ’ όλα εκείνος ο Βασίλης του δημοτικού τραγου-διού που αψήφισε «νοικοκουροσύνες» και φρο-νιμάδα και έγινε κλέφτης στ’ όνομα μιας λεύτερης και αδούλωτης πατρίδας. «Βασίλη, κάτσε φρόνιμα, να γένεις νοικοκύρης,για ν’ αποχτήσεις πρόβατα, ζευγάρια κι αγελάδες,χωριά κι αμπελοχώραφα, κοπέλια να δουλεύουν. (…)- Μάνα μου εγώ δεν κάθομαι να γίνω νοικοκύρης,να κάμω αμπελοχώραφα, κοπέλια να δουλεύουν, και να ‘μαι σκλάβος των Τουρκών, κοπέλι στους γερόντους».

Η εθνική και κοινωνική του περηφάνια τον ώθη-σαν να εγκαταλείψει τα υλικά αγαθά μιας υπόδουλης ζωής και να γίνει αντάρτης, ελεύθερος μέσα στη φύση των απόκρημνων βουνών. Η Ήπειρος, τόπος άγριος, γεμάτος βουνά, απρό-σιτος, ανυπόταχτος, «πρωτοστάτης» όμως κι αλη-θινή αιμοδότρα, σ’ όλα τα εθνικά κατορθώματα, σ’ όλο το εθνικό μεγαλείο. Σούλι, Πέτα, Σέλτσο, Σταυ-ρός Τζουμέρκων.

Στην Ήπειρο καλλιεργήθηκαν έντονα οι ιδέες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού που ουσιαστικά άναψαν το φιτίλι της Επανάστα-σης. Ασφαλώς και δεν είναι υπερβολική η έκφραση που αναφέρεται στα Γιάννινα εκείνη την εποχή: «Πρώτα στα άρματα, στα γρόσια και στα γράμματα». Και πάνω απ’ όλα Σκουφάς και Τσακάλωφ.Η Ήπειρος όμως είναι Ελλάδα. «Ο καθείς»-κάθε τόπος- «και τον οβολό του». Αυτό τον οβολό οφεί-λουμε να αξιοποιήσουμε κατάλληλα, γιατί θα γιορ-τάσουμε το 21. Το γιορτάζουμε, αφού καθιερώθηκε ως χρόνος γιορτής, αλλά και μνήμης. Η λήθη δεν χωράει εδώ. Δεν απιθώνονται στη λήθη τα εθνικά μας ιδανικά. Και περισσότερο δεν χωράει η εκμε-τάλλευση. Δεν είναι η εθνική ύπαρξη, η ιστορική και κατά συνέπεια η ελληνική μνήμη είδος προς μεταπώληση, ώστε να λειτουργούν οι μεσάζοντες, οι διαμεσολαβητές και οι μεταπράτες. Δεν αγορά-ζεται και δεν πωλείται.

Προσοχή όμως μήπως οι λόγοι και οι παράτες περισσέψουν. Μεγάλα λόγια έξαρσης της «εθνικής» υπερηφάνειας των Ελλή-νων για την επέτειο της «εθνικής παλιγγενεσίας», αλλά ανυπαρξία διδαγμάτων. Γιατί η πατρίδα είναι για όλους. «Τούτην την πα-τρίδα την έχομεν όλοι μαζί, και σοφοί και αμαθείς και στρατιωτικοί και οι πλέον μικρότεροι άνθρω-ποι». (Ι. Μακρυγιάννης) Δεν εξαιρείται κανείς. Ένα πρέπει να είναι το δίδαγμα. Το ανάστημα που όρθωσε ο λαός μας, πριν από 200 χρόνια, ήταν η πιο αποφασιστική στάση και έκφραση του δικαιώματος, που έχει κάθε λαός, να επιλέγει ο ίδιος το δρόμο που θα πορευτεί. Να χαράσσει το δρόμο του και να τον διαβαίνει. Ελεύθερος. (1) Διακήρυξη του Προσωρινού Πολιτεύματος της Ελλάδος«Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, τὸ ὑπὸ τὴν φρικώδη ὀθω-μανικὴν δυναστείαν, μὴ δυνάμενον νὰ φέρῃ τὸν βαρύτατον καὶ ἀπαραδειγμάτιστον ζυγὸν τῆς τυ-ραννίας, καὶ ἀποσεῖσαν αὐτὸν μὲ μεγάλας θυσίας, κηρύττει σήμερον διὰ τῶν νομίμων παραστατῶν του, εἰς Ἐθνικὴν συνηγμένων Συνέλευσιν, ἐνώπιον Θεοῦ καὶ ἀνθρώπων, τὴν Πολιτικὴν αὑτοῦ Ὕπαρ-ξιν καὶ Ἀνεξαρτησίαν.Ἐν Ἐπιδαύρῳ τὴν α ́ Ἰανουαρίου ἔτει ,αωκβ ́ καὶ Α ́ τῆς Ἀνεξαρτησίας».

Το άρθρο 200 χρόνια από την Επανάσταση του ’21. Το δίδαγμα εμφανίστηκε πρώτα στο Άγναντα Άρτας.