16 Αυγουστου 1943: Κοινή συνάντηση Α.Βελουχιώτη- Ν. Ζέρβα στην Άγναντα.

Η κοινή δράση

Η κοινή δράση του Άρη Βελουχιώτη (ηγέτη του ΕΛΑΣ) και του Ναπολέοντα Ζέρβα (αρχηγού του ΕΔΕΣ) αποτελεί μία από τις πιο έντονες αλλά και σύντομες περιόδους ενότητας της ελληνικής Εθνικής Αντίστασης. Αν και οι δύο οργανώσεις είχαν εντελώς διαφορετικό πολιτικό προσανατολισμό και όραμα για τη μεταπολεμική Ελλάδα, η συνεργασία τους άφησε πίσω της κορυφαία ιστορικά ντοκουμέντα και στρατιωτικά κατορθώματα.

Το Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών

Τον Ιούλιο του 1943 έχοντας ως έδρα το Περτούλι Τρικάλων το Κοινό Γενικό Στρατηγείο Ανταρτών ξεκίνησε τις εργασίες του. Το στρατηγείο αυτό δημιουργήθηκε με την παρέμβαση των Άγγλων στρατιωτικών της βρετανικής στρατιωτικής αποστολής, συνδέσμων του συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής (ΣΜΑ), Έντυ Μάγιερς και Κρίστοφερ Γουντχάους.
Στις πρώτες συζητήσεις που ακολούθησαν συμφωνήθηκε και από τις τρεις μεγάλες αντιστασιακές οργανώσεις να ενταχθούν στο κοινό στρατηγείο και όλες οι άλλες μικρότερες που δρούσαν στην Ελλάδα. Επίσης, αποφασίστηκε η οργάνωση νέων αντιστασιακών μονάδων καθώς και ο καθορισμός συγκεκριμένων περιοχών δράσης αυτών, καταλήγοντας στο ότι τη διοίκηση των ανταρτικών ομάδων θα ασκούσαν πλέον αξιωματικοί του ελληνικού στρατού. Τον Αύγουστο του 1943, οι δύο επικεφαλής των μεγαλύτερων αντιστασιακών οργανώσεων, Άρης Βελουχιώτης (ΕΛΑΣ) και Ναπολέων Ζέρβας (ΕΔΕΣ) πραγματοποίησαν από κοινού μία εκτεταμένη περιοδεία σε χωριά της Ηπείρου και ενημέρωσαν τους τοπικούς πληθυσμούς για την επιτευχθείσα συμφωνία της συγκρότησης του ΚΓΣΑ.

Η κοινή συνάντηση στην Αγναντα

Οι δύο ηγέτες πραγματοποίησαν κοινές εμφανίσεις σε μια προσπάθεια να δείξουν στο λαό ότι οι δύο μεγάλες οργανώσεις μπορούν να συνυπάρξουν πολιτικά και στρατιωτικά. Η, κατά γενική παραδοχή, επιτυχημένη περιοδεία τερματίστηκε με ομιλία τους στο χωριό Άγναντα στις 16 Αυγούστου 1943, όπου είχε συγκληθεί την περίοδο εκείνη η ΙΙ συνδιάσκεψη του ΕΑΜ Άρτας. Επιπλέον η Άγναντα είχε επιλεχθεί ως έδρα του Κοινού Στρατηγείου Ηπείρου ΕΛΛΑΣ-ΕΔΕΣ, που είχε δημιουργηθεί με τις συμφωνίες του προηγούμενου μήνα. Κρίθηκε λοιπόν σκόπιμο να απευθυνθούν οι δύο ηγέτες προς το συγκεντρωμένο πλήθος. Ο χαιρετισμός του Άρη κυμαίνονταν στο συνηθισμένο πνεύμα των λόγων του. Αντιθέτως ο λόγος του Ζέρβα εξέπληξε, καθώς αναγνώριζε τις θετικές συνέπειες της δράσης του ΕΑΜ και αναφερόταν ρητά στο σοσιαλισμό που θα κατίσχυε μεταπολεμικά. Τις μέρες εκείνες το χωριό ξεχείλιζε από όρκους φιλίας και αδελφοσύνης.

To ιστορικό ντοκουμέντο

Στο φωτογραφικό ντοκουμέντο που εκτίθεται στο Μουσείο της ΙΛΕΤ στην Άγναντα διακρίνεται από τέρμα αριστερά ο Γ. Παπαδάκης που είναι ο υπασπιστής και σωματοφύλακας του Ν. Ζέρβα. Δίπλα του, ο ψηλός με το μούσι και το καπέλο είναι ο Μιχάλης Μυριδάκης, επίσης υπασπιστής και σωματοφύλακας του Ν. Ζέρβα, που ήταν επικεφαλής της ομάδας που επιτέθηκε στο πολυβολείο των Ιταλών στον Γοργοπόταμο. Πίσω από τον Παπαδάκη στέκεται ο λοχαγός Γαλάνης, αρχηγός του επιτελείου Σκουληκαριάς του ΕΔΕΣ. Δίπλα στον Μυριδάκη με το μπαστούνι, βρίσκεται ο Νάτσης, διοικητής της 13ης μεραρχίας του Γενικού Αρχηγείου Ηπείρου του ΕΛΑΣ.

Ο στρατηγός Ναπολέων Ζέρβας του ΕΔΕΣ, με μούσι και μπερέ, είναι δίπλα στον πρωτοκαπετάνιο του ΕΛΑΣ Άρη Βελουχιώτη. Δίπλα από τον Άρη είναι ο παπά Ανυπόμονος του ΕΛΑΣ. Πίσω από τον Ν. Ζέρβα βρίσκεται ο καπετάνιος του ΕΛΑΣ Τάσος Λευτεριάς (μαυροσκούφης) και δίπλα του ο Λέοντας, ο νεότερος, μαυροσκούφης του Άρη, χωρίς μούσι και γενειάδα, που ήταν κοντά του την ημέρα του θανάτου του στην Μεσούντα Άρτας. Δίπλα τους και πίσω από τον Λέοντα είναι ένας ακόμη μαυροσκούφης του ΕΛΑΣ, ο Ατρόμητος.

Ο παπάς που διακρίνεται πίσω από τους φουστανελάδες και δεν φαίνεται καθαρά πιθανόν να είναι ο Επίσκοπος Κοζάνης Ιωακείμ. Οι φουστανελάδες αποτελούσαν τιμητικό άγημα από το χωριό ή την γύρω περιοχή.

Η φωτογραφία, που έχει ληφθεί στην κεντρική πλατεία των Αγνάντων στις 16 Αυγούστου 1943, είναι σπάνια και συλλεκτική. Προέρχεται από τα αρχεία του Σταύρου Κωτσάκη, γιο του Παντελή Κωτσάκη, υπασπιστή του Ν. Ζέρβα. Το αρχειακό υλικό της οικογένειας Κωτσάκη προσφέρθηκε από τον ιστορικό Γιάννη Αθανασόπουλο στον Πρόεδρο της ΤΚ Αγνάντων Χρήστο Παππά, ο οποίος με τη σειρά του, τη δωρίζει στο Λαογραφικό Μουσείο Τζουμέρκων με έδρα την Άγναντα.

Πρόκειται για σπάνιο στρατηγικό άγημα με φουστανέλα.

Το άδοξο τέλος

Δυστυχώς η συμφωνία των Αγνάντων έμεινε στα χαρτιά. Τα ζιζάνια, οι προστριβές δεν έλειψαν ούτε μια μέρα. Μόλις δύο μήνες μετά την κοινή ομιλία στα Άγναντα, τον Οκτώβριο του 1943, η εύθραυστη ανακωχή κατέρρευσε οριστικά. Ξέσπασε η πρώτη γενικευμένη ένοπλη εμφύλια σύγκρουση μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ στην Ήπειρο, διαλύοντας κάθε έννοια Κοινού Στρατηγείου